El Kol Koruyucu Donanimlar
El Kol Koruyucu Donanımlar
İşyerinde yapılan risk değerlendirmesi sonucu el ve kol için yaralanma potansiyeli mühendislik ve iş organizasyonu gibi önlemlerle engellenemiyorsa çalışanların uygun el kol koruyucu kullanmaları gerekmektedir. Bu potansiyel tehlikeler tehlikeli maddelerin deri tarafından emilimi, kimyasal veya termal yanıklar, elektrik çarpmaları, aşınma, kesilme, delinme şeklindedir. Kişisel koruyucu donanımlar kapsamında olan koruyucu eldivenler el veya elin bir bölümünü tehlike ve risklere karşı korumaktadır. Eldivenler ek olarak ön kolun bir bölümünü ve kolu da kapsayabilir.
KKD kullanımı, tehlikeyi ortadan kaldırmak üzere alınacak tüm önlemler yetersiz kaldığında ilgili riske karşı kullanımı koruması olacak şekilde sağlanmalıdır. Tasarımları düşünüldüğünde;
- Koruyucu eldiven, tasarlandığı kullanım şartları altında, en yüksek seviyedeki uygun korumaya sahip olmalıdır.
- Eldiven takma ve çıkarma için ihtiyaç duyulan süreyi en aza indirgeyecek şekilde tasarlanmış olmalıdır.
- Eldiven yapısındaki dikişler, eldivenin dayanımını etkilemeyecek özellikte olmalıdır.
Koruyucu eldivenler, kullanıcıya zarar vermeden koruma sağlayacak şekilde tasarlanmış ve imal edilmiş olmalıdır. Bütün eldivenler için pH (hidrojen gücü) değeri 3,5’ten büyük 9,5’ten küçük olmalıdır. Deri içeren eldivenlerdeki Krom VI miktarı 3,0 mg/kg’ı aşmamalıdır. Koruyucu eldivenlerin tamamı TS EN ISO 21420 standardına uygun olmalıdır.
Eldivenlerle ilgili standartlar aşağıda belirtilmiştir:
|
TS EN ISO 21420 |
Koruyucu eldivenler - Genel şartlar ve test yöntemleri |
|
TS EN 388+A1 |
Mekanik Risklere Karşı Koruyucu Eldivenler |
|
TS EN ISO 374-1 |
Tehlikeli kimyasallara ve mikroorganizmalara karşı koruyucu eldivenler - Kimyasal riskler için terimler ve performans kuralları |
|
TS EN ISO 374-5 |
Tehlikeli kimyasallara ve mikroorganizmalara karşı koruyucu eldivenler - Mikroorganizmal riskler için terimler ve performans kuralları |
|
TS EN 407 |
Isıl Risklere (ısı ve/veya ateş) karşı koruyucu eldivenler |
|
TS EN 421 |
İyonlaştırıcı radyasyon ve radyoaktif bulaşmaya karşı koruyucu eldivenler |
|
TS EN 511 |
Soğuğa karşı koruyucu eldivenler |
|
TS EN 659+A1 |
İtfaiyeciler için koruyucu eldivenler |
|
TS EN 12477 |
Kaynakçılar İçin Koruyucu Eldivenler |
|
TS EN 60903 |
Gerilim altında çalışma için yalıtkan malzemeden eldiven ve kolçaklar |
El – Kol Koruyucuların Kullanılmasının Gerekli Olabileceği İşler ve Sektörler
- Kaynak işleri
- Keskin kenarlı cisimlerin elle tutulması
- Asit ve baz çözeltileriyle yapılan çalışmalar
- Aşırı sıcak ve soğuk temas gerektiren işler
- Biyolojik ajanların olduğu işler
- Kesim ve kullanım amaçlarına göre parçalama için el bıçağı kullanılarak yapılan sürekli kesim işleri
- Kesim makinelerinin bıçaklarının değiştirilmesi
Risklere ve iş faktörlerine göre kullanılması gereken koruyucu eldivenler çeşitlilik göstermektedir. Bu faktörler özetle:
- Kimyasalın çeşidi
- Maruziyet şekli (sıçrama, emilim vb.)
- Maruziyet süresi
- Gerekli olan koruma alanı (el, dirsek vb.)
- Kavrama gereklilikleri
- Termal koruma
- Boyut ve ergonomi
- Aşınma/direnç gereklilikleri
Koruyucu eldiven malzemesi kullanılış amaçlarına göre farklı maddelerden yapılır. Üretiminde kullanılan malzemeye göre koruyucu eldivenler temel olarak aşağıdaki gibi sınıflandırılır:
- Örgü eldivenler (değişik iplik çeşitlerinden)
- Polimer kısımlı örgü eldivenler
- Kısmen polimer kaplamalı örgü eldivenler
- Deri eldivenler
- Deri ve kumaş eldivenler
- Kumaş eldivenler
- Doğal ya da sentetik olan kauçuk/plastik eldivenler
- Zincirden örülme eldivenler (metal örgülü eldivenler)
Koruyucu eldiven çeşitleri
El – Kol Koruyucu Çeşitleri
- Mekanik risklere karşı koruyucu eldivenler
- Isıl risklere karşı koruyucu eldivenler
- Soğuğa karşı koruyucu eldivenler
- Kimyasal maddeler ve mikroorganizmalara karşı koruyucu eldivenler
- Gerilim altında çalışma için yalıtkan eldivenler
- Bıçak kesiklerine ve batmalarına karşı koruyucu eldivenler
- İyonlaştırıcı radyasyon ve radyoaktif kirlenmeye karşı koruyucu eldivenler
- Kaynakçı eldivenleri
- Anti-statik eldivenler
Mekanik Risklere Karşı Koruyucu Eldivenler
Mekanik risklere karşı koruyucu eldivenler tasarım, hassasiyet, kavrama, uzun ömürlülük, maliyet ve performans değerlerinin yükseltilmesi açısından farklı ham maddelerden imal edilebilir. Eldivenlerde tercih edilen lifler için yün, pamuk, polyamid, polyester, polietilen para-aramid ve meta-aramid gibi malzemelerin tercih edildiği görülmektedir.
Mekanik risklere karşı koruyucu eldivenler TS EN ISO 21420 standardına ek olarak TS EN 388+A1 standardının gerekliliklerini karşılamalıdır.
Mekanik risklere karşı koruyucu bir eldiven aşağıdaki tabloda gösterilen aşınma, bıçakla kesilme, yırtılma veya delinme performanslarından en az birinden 1 veya daha yüksek seviyeye veya TDM kesilme direncinden en az A seviyesine sahip olmalıdır.
Yırtılma direnci 1 veya daha yüksek olan bir eldiven için makinelerin hareketli parçalarına dolanma riski olan yerlerde kullanılmaması gerektiği belirtilmelidir.
Mekanik risklere karşı koruyucu eldiven piktogramı aşağıdaki gibidir:
Tablo TS EN 388+A1 standardına göre mekanik risklere karşı koruyucu eldivenlerin dayanım parametreleri ve performans seviyeleri
Tablo TDM testi performans seviyeleri
|
TDM 100 |
A |
B |
C |
D |
E |
F |
|
Bıçakla Kesilme Direnci (Newton) |
2 |
5 |
10 |
15 |
22 |
30 |
Isıl Risklere Karşı Koruyucu Eldivenler
Temas ısısına, konveksiyonel ısıya, ışımaya, yanmaya ve ergimiş metal sıçramasına karşı dayanıklı eldivenlerdir. İtfaiyeciler, kaynak işi ile uğraşanlar ve özellikle metal sektöründe döküm işi ile uğraşan çalışanların sıklıkla kullandığı eldiven türüdür. TS EN ISO 21420 standardına ek olarak TS EN 407 standardı gerekliliklerini karşılamalıdır. İtfaiyeciler için ısıl risklere karşı koruma sağlayan eldivenlerin TS EN 659+A1 standardı gerekliliklerini karşılaması gerekmektedir. Örnek piktogram aşağıdaki gibidir:
Sınırlı alev yayılımının en az 1 performans değeri aldığı durumda kullanılacak işaretleme örneği
Sınırlı alev yayılımının performans değeri 1’den az olduğu durumda kullanılacak işaretleme örneği
Soğuğa Karşı Koruyucu Eldivenler
Soğuğa karşı koruma sağlayan eldivenlerdir. TS EN ISO 21420 ve TS EN 511 standardına uygun olmalıdır. Piktogramı aşağıdaki gibidir:
Performans değerleri aşağıda belirtilmiştir:
Tablo Soğuk Tehlikesi Performans Değerleri
- Konvektif soğuğa karşı direnç (performans seviyesi 0 - 4): Konvektif soğuğun geçişinin ölçülmesiyle elde edilen eldivenin ısı yalıtımı özelliklerine dayanır.
- Soğuk temas direnci (performans seviyesi 0 - 4): Soğuk bir nesneye temas ettiğinde eldiven materyalinin ısı yalıtımı direncine dayanır.
- Su geçirgenliği (0 veya 1): Test periyodu sonunda eldivene su nüfuziyeti olmadığı durumda “1”, su nüfuziyeti olduğu durumda ise “0” değerini alır.
TS EN 511 standardına uygun olan eldivenlerin aşınma ve yırtılma için en az “1” seviye performansa ulaşması gerekir.
Kimyasal Maddeler ve Mikroorganizmalara Karşı Koruyucu Eldivenler
Tehlikeli kimyasal ve mikroorganizmalarla çalışmalarda kullanılması gereken eldiven türüdür. Kimyasallara karşı koruma sağlayan koruyucu eldivenlerin her biri TS EN 374-1 standardında belirtilen gerekleri karşılamalıdır. Bu standart kimyasallara karşı koruyucu eldivenler için geçirgenlik, nüfuziyet ve bozulma ile ilgili gereksinimleri belirlemektedir. Bu eldivenler aynı zamanda “TS EN 374-4 Kimyasalların Bozunmaya Karşı Direncinin Belirlenmesi” standardına göre de teste tabi tutulmalıdır.
Ortalama bozunma yüzdesi (Degradation Resistance - pul pul olma, şişme, parçalanma, gevrekleşme, kırılganlaşma, renk değişikliği, boyut değişikliği, görünüm değişikliği, sertleşme, yumuşama) “DR” kullanım kılavuzunda belirtilmelidir.
400 mm’den uzun eldivenlerin kimyasal risklere karşı koruyucu özelliği varsa manşet kısmından 3 farklı numune alınarak test yapılmalıdır. Manşet ve avuç içi kısmında performans farklılıkları varsa düşük olan seviye eldiven üzerinde belirtilmelidir.
Kimyasallara karşı koruyucu eldivenler Tip A, Tip B ve Tip C olarak sınıflandırılmalıdır.
TS EN ISO 374-1:2016 standardına göre iliştirilmesi gereken piktogramlar aşağıdaki gibidir:
Piktogramların altında yer alan harfler eldivenin hangi kimyasala karşı koruma sağladığını gösterir.
Eldivenlerin mikroorganizmalara karşı koruma sağlaması için hava sızdırmazlık ve su sızdırmazlık testlerinden geçmesi gerekir. Sadece bakteri ve mantarlara karşı koruma sağlayan eldivenlerde bulunması gereken piktogram aşağıdaki gibidir:
Kimyasal Eldiven İşaretlemesi
Virüse karşı koruma sağlayan eldivenler “ISO 16604- Kan ve vücut sıvıları ile temasa karşı koruyucu giysiler” standardına göre teste tabi tutulmalıdır.
Bakteri, mantar ve virüslere karşı koruma sağlayan eldivenlerde bulunması gereken piktogram aşağıdaki gibidir:
Bakteri, Mantar ve Virüse Karşı Koruyucu Eldiven İşaretlemesi
Gerilim Altında Çalışma İçin Yalıtkan Eldivenler
Gerilim altında çalışma için yalıtkan eldivenler Kişisel Koruyucu Donanımların Kategorizasyon Rehberine Dair Tebliğ’e göre kategori III olarak sınıflandırılmaktadır. Elektriksel tehlikelere karşı çalışanı korumak için kullanılan elastomer veya plastik malzemeden yapılmış eldivenlerdir.
Bu eldivenler için TS EN 60903 standardı uygulanır. Yalıtkan eldivenlerde resimde gösterilen piktogram kullanılır.
Yalıtkan Eldiven Piktogramı
Elektrikçi eldivenleri (yalıtkan eldivenler) voltaj ve voltaj dayanım testlerine göre Sınıf 00, Sınıf 0, Sınıf 1, Sınıf 2, Sınıf 3, Sınıf 4 olarak sınıflandırılabilir. Her bir eldiven sınıfı için tavsiye edilen en yüksek kullanma gerilimi tabloda gösterilmiştir.
Tablo Eldiven Sınıflarına Göre Elektrik Değerleri Tablosu
|
Sınıf |
Maksimum Çalışma Gerilimi V AA |
Maksimum Çalışma Gerilimi V DA |
|
00 |
500 |
750 |
|
0 |
1000 |
1500 |
|
1 |
7500 |
11250 |
|
2 |
17000 |
25500 |
|
3 |
26500 |
39750 |
|
4 |
36000 |
54000 |
Eldiven doğal, sentetik veya bunların karışımı kauçuk, lastik veya lateks (kauçuğun hammaddesi) gibi yalıtkan ve elastiki malzemeden beş parmaklı olarak üretilir. Eldiven üzerinde dikiş, çatlak, delik, yırtık kalıp izi, buruşuk, kabarcık ve yama olmamalı, sağ ve sol el ayrı ayrı imal edilmelidir. Eldivenlerle hiç bir zaman tek başına (koruyucu malzeme kullanılmadan) enerjili yere temas edilmez.
Bıçak Kesiklerine ve Batmalarına Karşı Koruyucu Eldivenler
Batmalara karşı koruma sağlayan zincir zırhtan yapılmış eldivenler, metal veya plastik kolluklar, mezbahalarda, et ve kabuklu deniz ürünlerinin işlendiği endüstri alanlarında, yemek yapılan geniş ölçekteki yerlerde ve hayvanların et ile kemiklerinin sıyrılması işlemlerinde, özellikle bıçakla çalışıldığında; çalışan kişinin bıçağı el ve kolundan uzağa doğru hareket ettirdiği durumlarda kullanılır.
TS EN 1082-1 standardındaki eldivenler mekanik risklere karşı koruma sağlayan eldivenlerin bıçakla kesilme performansıyla karşılaştırılmamalıdır. Aşağıdaki şekilde bıçak kesiklerine ve batmalarına karşı koruyucu eldivenlerin piktogramı görülmektedir.
Darbe Kesilmesi Piktogramı
İyonize Radyasyona Karşı Koruyucu Eldivenler
İyonize radyasyona karşı koruyucu eldivenler, TS EN 421 standardına uygun olmalıdır, bu eldivenler Kişisel Koruyucu Donanımların Kategorizasyon Rehberine Dair Tebliğ’e göre kategori III olarak sınıflandırılmaktadır. Radyoaktif kirlenme piktogramı aşağıda gösterilmiştir.
Radyoaktif Kirlenme Piktogramı
Radyoaktif kirlenmeye karşı koruma sağlamak için eldivenin sıvı geçirmez olması ve TS EN 374 standardında belirtilen nüfuz testini geçmesi gerekir. Eldivenlerle radyoaktif kirlenmenin olduğu yerler tutulacaksa, eldivenler özel bir hava sızdırmazlık testinden geçmelidir.
İyonlaştırıcı radyasyona karşı koruma sağlamak için eldivende kurşun dengesi olarak belirtilen belli bir miktar kurşun olması gerekir. Kurşun dengesi her bir eldiven üzerinde işaretlenmelidir. İyonlaştırıcı radyasyona karşı koruma sağlayacak eldivenlerin piktogramı ise aşağıda gösterilmiştir.
İyonlaştırıcı Radyasyon Piktogramı
Kaynakçı Eldivenleri
Kaynakçı eldivenleri, Kişisel Koruyucu Donanımların Kategorizasyon Rehberine Dair Tebliğ’e göre kategori II olarak sınıflandırılmaktadır. Kaynakçı eldivenleri TS EN 12477 standardına uygun olmalıdır. Aşağıdaki şekilde kaynakçı eldivenlerinin piktogramı gösterilmiştir.
Kaynakçı Eldiven Piktogramı
TS EN 12477 standardı, elle metal kaynakçılığı, kesme ve alaşım işlemlerinde kullanılan koruyucu eldivenler için özellikleri ve deney metotlarını kapsamaktadır.
Tablo Kaynakçı Eldiven Çeşitleri ve Performans Gereksinimleri
|
Performans Gereksinimleri |
TİP A |
TİP B |
|
Aşınma |
2 |
1 |
|
Kesilme |
1 |
1 |
|
Yırtılma |
2 |
1 |
|
Delinme |
2 |
1 |
|
Yanma şekli |
3 |
2 |
|
Temas ısısı |
1 |
1 |
|
Taşıma ısısı |
2 |
- |
|
Küçük ergimiş metaller |
3 |
2 |
|
El becerisi |
1 |
4 |
TIG kaynağı gibi yüksek el becerisi isteyen kaynak işlerinde Tip B, diğer kaynak işlerinde ise Tip A kaynakçı eldivenleri kullanılır.
Anti-statik Eldivenler
Statik yükler; iletken ve iletken olmayan maddeler üzerinde olabileceği gibi insanlar üzerinde de oluşabilir. İnsan vücudu bir direnç olduğu kadar aynı zamanda bir kondansatördür. İnsanlar; günlük aktiviteler sırasında pozitif (+) veya negatif (-) elektrik yükü ile yüklenirler. Çalışılan parçaları statik elektriğe karşı korumak veya ark oluşumunu engellemek için özel eldivenler kullanılması gerekir. Bu eldivenler sayesinde vücudunda yüklenen elektrostatik yükler kullanılan cihazlar veya parçalar yerine toprağa deşarj olacaktır. TS EN 1149-1/2 standartları bu tip eldivenler için uygundur. Bu standarda ait piktogram aşağıda gösterilmiştir.
TS EN 1149-1 Anti-statik Eldiven Piktogramı
UYARI: Elektrostatik deşarjın ya da ark oluşumunun istenmediği durumlarda eldivenlerin yanında kullanılması gereken diğer KKD’lerin de (önlük, ayakkabı vs.) anti-statik özellikte olması gerekmektedir.
Koruyucu Eldivenlerin Bakımı
Koruyucu eldivenlerin her kullanım öncesi, deforme olup olmadığı kontrol edilmelidir. Görsel muayene eldivendeki kesik ve deliklerin tespiti için önemlidir. Fakat özellikle kimyasal ve mikroorganizmalara karşı koruyucu eldivenlerin içine su doldurarak sızıntı kontrolünün yapılması gerekmektedir. Kimyasallara karşı koruyucu eldivenlerin tekrar kullanımı sırasında eldivenin iç kısmının kimyasal tarafından kirlenmediği ya da kimyasalın eldivenin iç kısmına geçmediğinden emin olunmalıdır. Tekrar kullanım öncesi o eldivenin kimyasalla ne kadar temas ettiği, kullanım sıcaklığı ve önceki depolama koşulları göz önünde bulundurulmalıdır.
Kaynak: KKD Kitabı